شمس ‌الدين عرساڻي: جي ورجائن ۾ تفاوت

سنوار جو تَتُ ڪونھي
(مک صفحي تي موجود مضمون جي تياري)
 
سنوار جو تَتُ ڪونهي
[[Image:ShamsuddinUrsani.jpg|thumb|250px|ڊاڪٽر شمس‌الين عرساڻي]]
 
{| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;"
نالو: شمس‌الدين
!مختصر تعارف
والد جو نالو: نور محمد
|-
والده جو نالو: نعمت جهان
| نالو
ذات: عرساڻي
|''شمس‌الدين عرساڻي''
ڀاءُ جو نالو: ضياءُالدين
|-
ڀيڻ جو نالو: ميمونہ
| والد جو نالو
ڄم جي تاريخ: 2ئين اپريل 1937ع
|''نور محمد عرساڻي''
وفات جي تاريخ: 22 آگسٽ 2017ع
|-
ڪرت: استاد
| والده جو نالو
قوميت: پاڪستاني
|''نعمت جهان''
تعليمي ڪم: 12 تعليمي ادارا قائم ڪرڻ
|-
ڳڻڻ جوڳو ڪم: تعليم، ٻولي ۽ ثقافت جي واڌاري جو ادارو اوسر پيڙهڪا امانتاڻو قائم ڪرڻ
| ڄم جي تاريخ
سڃاڻپ: نقاد، تعليمدان، پروفيسر، سماجياتدان
|''اپريل 2، 1937ع''
زوجہ: رضيه عرساڻي ولد محمد اسماعيل عرساڻي
|-
اولاد: ڊاڪٽر ميمونہ عرساڻي
| وفات جي تاريخ
ڊاڪٽر نور محمد عرساڻي
| آگسٽ 22، 2017ع
ڊاڪٽر ضياءُالدين عرساڻي
|-
امتياز احمد عرساڻي
| زوجہ
ڊاڪٽر احسان احمد عرساڻي
سنڌيہ| رضيہ عرساڻي
|-
تعارف
| فرزند
| نور محمد، ضياءُالدين، امتياز، احسان
|-
| نياڻيون
| ميمونہ، سنڌيہ
|-
| ڪرت
| سرڪاري ملازمت (استاد)
|-
| شهريت
| پاڪستاني
|-
| قوميت
| سنڌي
|-
| تعليمي قابليت
| پي ايڇ ڊي
|-
| سڃاڻپ
| نقاد، تعليمدان، پروفيسر، سماجياتداد
|-
| تعليمي ڀاڱيداري
| سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ لاءِ اوسر پيڙهڪا جو قيام، 12 تعليمي ادارن جو قيام
|}
 
== تعارف ==
ڊاڪٽر شمس‌الدين عرساڻي (1937 کان 2017) جي سڃاڻپ هڪ سنڌي ٻوليءَ جي چاهڪ طور ٿئي ٿي. هُو سنڌي ٻوليءَ جي پهرين تنقيد نگار طور پڻ سڃاتو وڃي ٿو. ڊاڪٽر عرساڻي سنڌي جو پروفيسر ۽ سنڌي ٻوليءَ جو مشهور ليکڪ ٿي گذريو آهي، ڊاڪٽر عرساڻيءَ سنڌي ادب سان گڏ اردو ادب ۾ پڻ طبع آزمائي ڪئي آهي. سندس ڪتاب سنڌي ادب جي مختلف صنفن تي پنهنجي خاص جڳهه والارين ٿا. هن تنقيد نگاري کان علاوه سنڌي ٻولي، سنڌي مختصر ڪهاڻين، ٻاراڻي ادب، سائنسي ادب ۽ نصاب تي پڻ ڪم ڪيو آهي. هن ادب جي ڊرامہ ۽ شاعريءَ وارن گوشن کي پڻ ڇهيو آهي. ڊاڪٽر عرساڻيءَ جا ترجما ”رني ڪوٽ“ ۽ جڳ مشهور ڪتاب ڪاسماس جو ترجمو ”آفاق“ سنڌي ٻوليءَ کي سگهارو ڪرڻ ۾ پنهنجو اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. ڊاڪٽر عرساڻي سرگرم حياتي گذاري هن سنڌي ٻوليءَ سان گڏ تعليم لاءِ پڻ تمام گهڻو جاکوڙيو. هن سال 2002ع ۾ اوسر پيڙهڪا نالي سنڌي ٻولي، تعليم ۽ ثقافت جو امانتاڻو قائم ڪيو، جنهن جي هٿ هيٺ سنڌي ذريعہ تعليم جا 10 ادارا هلي رهيا آهن.
 
شروعاتي زندگي:
== شروعاتي زندگي ==
ڊاڪٽر شمس‌الدين عرساڻي 2ئين اپريل 1937ع ۾ هالا نوان جي شهر ۾ پيدا ٿيو پر ٻن سالن جي عمر ۾ ئي سندن وڏن حيدرآباد شهر جون گهٽيون اچي آباد ڪيون. ان سبب ڊاڪٽر عرساڻي سموري تعليم حيدرآباد ۾ ئي پرائي. ڊاڪٽر عرساڻيءَ جو ٻن سالن جي عمر ۾ والد عبدالله عرساڻي گذاري ويو. سندس پرورش سندس ماءُ ۽ مامن ڪئي. سندس هڪ ڀاءُ ضياءُالدين ۽ هڪ ڀيڻ نعمت جهان هئي، جيڪي ٻالڪ پڻي ۾ ئي هي دنيا ڇڏي هليا ويا. ڊاڪٽر عرساڻي پنهنجي ماءُ جو اڪيلو پٽ رهجي ويو.
 
تعليمي ڪَريئر
== تعليمي ڪَريئر ==
ڊاڪٽر عرساڻي پرائمري تعليم حيدرآباد جي هوپفل اسڪول مان حاصل ڪئي جڏهن تہ ميٽرڪ جو امتحان نورمحمد هاءِ اسڪول، انٽر سچل آرٽس ڪاليج ۽ ايم اي (سنڌي) جي ڊگري سنڌ يونيورسٽي مان حاصل ڪئي. هن سنڌ يونيورسٽيءَ مان ”آزاديءَ کان پوءِ سنڌي افسانوي ادب جي اوسر“ جي موضوع تي 1980 ڌاري پي ايڇ ڊي جي سَنَدَ پڻ ورتي.
 
== پروفيشل ڪريئر ==
ڊاڪٽر عرساڻي سرڪاري نوڪريءَ ۾ سڀ کان پهرين قانون واري کاتي ۾ بحيثيت سرشتيدار پير پاتو، پر جلد ئي هن ان ملازمت کي الوداع چئي پنهنجي مزاج مطابق 1961ع ڌاري گورنمينٽ هاءِ اسڪول حيدرآباد ۾ بطور اسسٽنٽ ماسٽر پنهنجي ڪريئر جو آغاز ڪيو، هن سڪرنڊ ٽرينڱ ڪاليج ۽ حيدرآباد جي اليمينٽري ڪاليج ۾ پڻ بحيثيت استاد جي ڪم ڪيو، ڊاڪٽر عرساڻي 1966 ۾ سموري ويسٽ پاڪستان ۾ پهرين پوزيشن سان پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري گورمينٽ ڪاليج لطيف آباد ۾ ليڪچرار بڻيو، هن گورنيمينٽ ڪاليج ٽنڊو محمد خان کي بحيثيت ليڪچرار پنهنجا ست سال ڏنا ۽ پرنسيپال جي حيثيت سان گورنمينٽ ڪاليج ماتلي ۾ ٻه سال ڪم ڪيو. هن رٽائرمينٽ تائين پنهنجون خدمتون گورنمينٽ ڪاليج ڪاري موري کي عطا ڪيون، جتان هو ويهين گريڊ ۾ پروفيسر جي عهدي تان رٽائر ٿيو.
 
ايوارڊ
== ايوارڊ ==
ڊاڪٽر شمس‌الدين عرساڻيءَ کي پنهنجي حياتيءَ ۾ ڪيترين ئي ادبي، سماجي توڙي سياسي تنظيمن طرفان مڃتا سرٽيفڪيٽ ۽ ايوارڊ عطا ڪيا ويا، جنهن ترقي پسند پارٽي طرفان مادر وطن جو ايوارڊ ۽ ڊاڪٽر محبت ٻرڙو اڪيڊمي ايوارڊ سرفهرست آهن، ڊاڪٽر عرساڻي پاڪستاني سرڪار جي سنڌي ٻوليءَ سان مخاصمت واري رويي جي احتجاج ۾ حڪومت سنڌ طرفان ملندڙ نئين زندگي ايوارڊ کي وٺڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو.
 
ببليوگرافي:
== ڪتابن جي فهرست: (ببليوگرافي) ==
 
1. اخلاق ۽ ڪردار
{| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;"
2. سنڌي ادب ۾ تنقيد
! ڪتاب جو نالو
3. آزاديءَ کانپوءِ سنڌي افسانوي ادب جي اوسر
! نوعيت
4. لاکو ڦلاڻي
! اشاعت جو سال
5. فن شخصيت ۽ انداز
|-
6. آزاديءَ ۾ اسير
| اخلاق ۽ ڪردار
7. سائنس فسانا
| ٻاراڻو ادب
8. نئون ڇٽيهہ لکڻو
| 1976ع
9. سنڌي ورجيسي ٻولي
|-
10. سنڌي ادب جي ارتقائي تاريخ
11. | سنڌي ٻوليءَادب ۾ جيتنقيد سکيا
| تنقيد
12. سنڌي ٻوليءَ جي جهان جي کوجنا
| 1990ع
13. پهاڪاتي لغت
|-
14. ثقافت ۽ انساني معاشري جي اوسر
| آزاديءَ کانپوءِ سنڌي افسانوي ادب جي اوسر
15. شخص ۽ عڪس
| پي ايڇ ڊي ٿيسز
16. الف ب ٻ ٻاراڻا ٻول
| 1980ع
17. اچو سنڌي پڙهون
|-
18. دل جي ڳالهہ
| لاکو ڦلاڻي
ڊراما:
| ٻاراڻو ناول
1. پاڳل پاڳل دنيا
| 1982ع
2. شائق لطيفي
|-
3. انسپيڪشن
| فن شخصيت ۽ انداز
ٻيو ڪم:
| شخصي خاڪا
ڊاڪٽر عرساڻي، سنڌي ٻوليءَ جي مشهور ماهوار، ٽماهي، ڇهہ ماهي ۽ ساليانہ ميگزينن ۽ روزانہ اخبارن ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ مضمون ۽ ڪالم لکيا، ان سان گڏ ڊاڪٽر عرساڻي اردو اخبار روزانہ جنگ ۾ پڻ ثقافت ڪي حقيقت جي نالي سان ڪيتري عرصي تائين آرٽيڪل لکيا، ڊاڪٽر عرساڻي، ٽہ ماهي اوسر رسالي جو ايڊيٽر پڻ رهيو ۽ ڪيترين ئي ادبي ۽ سماجي تقريبن ۾ صدارتي خطاب وسيلي سنڌي ٻوليءَ کي پنهنجو اصل مقام ڏيارڻ لاءِ پنهنجو اثرائتو ڪردار ادا ڪيو.
| 2001ع
|-
| آزاديءَ ۾ اسير
| مختصر ڪهاڻيون
| 2002ع
|-
| سائنس افسانا
| سائنسي ادب
| 2008ع
|-
| نئون ڇٽيهہ لکڻو
| ٻاراڻو ناول
| 1985ع
|-
| سنڌي ورجيسي ٻولي
| سنڌي پهاڪا، ۽ چوڻيون
| 1997ع
|-
| سنڌي ادب جي ارتقائي تاريخ
| ايم اي ٿيسز
| 1965ع
|-
| سنڌي ٻوليءَ جي سکيا
| استادن لاءِ رهبر
| 1970ع
|-
| سنڌي ٻوليءَ جي جهان جي کوجنا
| لسانيات
| 2010ع
|-
| اوسر پهاڪاتي لغت
| پهاڪن ۽ چوڻين جي لغت
| 2015ع
|-
| شخص ۽ عڪس
| شخصي خاڪا
| 2016ع
|-
| الف ب ٻ ٻاراڻا ٻول
| درسي ڪتاب
| 2014ع
|-
| اچو سنڌي پڙهون
| درسي ڪتاب
| 2013ع
|-
| دل جي ڳالهہ
| مضمون، ڪهاڻيون، ۽ ڊراما
| 2018ع
|}
 
== ڊراما ==
ان کان سواءِ ڊاڪٽر شمس‌الدين عرساڻيءَ ''پاڳل پاڳل دنيا''، ''شائق لطيفي''، ۽ ''انسپيڪشن'' جهڙا ڊراما پڻ تحرير ڪيا آهن.
 
== ٻيو ڪم ==
ڊاڪٽر عرساڻي، سنڌي ٻوليءَ جي مشهور ماهوار، ٽماهي، ڇهہ ماهي ۽ ساليانہ ميگزينن ۽ روزانہ اخبارن ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ مضمون ۽ ڪالم لکيا، ان سان گڏ ڊاڪٽر عرساڻي اردو اخبار روزانہ جنگ ۾ پڻ ثقافت ڪي حقيقت جي نالي سان ڪيتري عرصي تائين آرٽيڪل لکيا، ڊاڪٽر عرساڻي، ٽہ ماهي اوسر رسالي جو ايڊيٽر پڻ رهيو ۽ ڪيترين ئي ادبي ۽ سماجي تقريبن ۾ صدارتي خطاب وسيلي سنڌي ٻوليءَ کي پنهنجو اصل مقام ڏيارڻ لاءِ پنهنجو اثرائتو ڪردار ادا ڪيو.
٧٬٣٠١

سنوارون